Ana sayfa Genel Kültür Herkesin Tanıması Gereken Bir Kurum “Merkez Bankası” Hakkında Bilmeniz Gereken 10 Şey

Herkesin Tanıması Gereken Bir Kurum “Merkez Bankası” Hakkında Bilmeniz Gereken 10 Şey

428
0

Bugünün en çok konuşulan konularından biri Merkez Bankasının para politikasını açıklaması olacak. Verilen karar uzun bir dönem boyunca Türkiye’de gündemden düşmeyecek. Çeşitli senaryolar yazılacak, çizilecek. Değerlendirmeler günler boyunca televizyon ve internet sitelerinden sürecek. Peki bu kadar önemli kararlar veren bu kurumu ne kadar tanıyoruz? Ne kadar biliyoruz? İşte Merkez Bankası hakkında bilmemiz gereken önemli şeyler.

1Merkez Bankasının temel amacı nedir?

14/1/1970 tarihli ve 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu’nda açıkladığı üzere, Bankanın temel amacı fiyat istikrarını sağlamak. Fiyat istikrarı, ekonomik birimlerin karar alma süreçlerinde etkili olmayacak derecede düşük ve istikrarlı bir enflasyon oranı anlamına geliyor. Yine Merkez Bankası Kanunu, Bankanın fiyat istikrarını sağlamak için uygulayacağı para politikasını ve kullanacağı para politikası araçlarını doğrudan kendisinin belirleyeceğini ifade etmektedir; yani Merkez Bankası araç bağımsızlığına sahiptir.

2Merkez Bankasının temel görevleri nelerdir?

Açık piyasa işlemlerini (APİ) yapmak, Hükumetle birlikte Türk lirasının iç ve dış değerini korumak için gerekli tedbirleri almak ve yabancı paralar ile altın karşısındaki muadeletini tespit etmeye yönelik kur rejimini belirlemek, Bankaların ve Bankaca uygun görülecek diğer mali kurumların yükümlülüklerini esas alarak zorunlu karşılıklar ile ilgili usul ve esasları belirlemek, Ülke altın ve döviz rezervlerini yönetmek,Türk lirasının hacim ve tedavülünü düzenlemek, mali piyasaları izlemek temel görevlerindendir.

3Merkez bankasının temel yetkileri nelerdir?

Türkiye’de banknot ihracı imtiyazı tek elden Merkez Bankası’na aittir. Yani banknot paraları basımı Merkez Bankası’na aittir. Banka, hükumetle birlikte enflasyon hedeflerini tespit eder, buna uyumlu olarak para politikasını belirler. Banka, para politikasının uygulanmasında tek yetkili ve sorumludur. Ayrıca fiyat istikrarını sağlamak amacıyla kanunen belirtilen para politikası araçlarını kullanmaya, uygun bulacağı diğer para politikası araçlarını da doğrudan belirlemeye ve uygulamaya yetkilidir. Banka, nihai kredi merci olarak bankalara kredi verme işlemlerini yürütür.  Bunlar temel yetkilerinden bazılarıdır.

4Merkez Bankasının hukuki statüsü nedir?

Merkez Bankası, Merkez Bankası Kanunu’yla anonim şirket olarak kurulmuş ve örgütlenmiş, idari hiyerarşi ve vesayetin haricinde tutulmuş, Bütçe kanunlarının kapsamına dahil edilmemiş ve bağımsızlık olarak ifade edilen bütünüyle kendine özgü bir hukuki statüye sahiptir

5Merkez Bankası Başkanı nasıl atanır?

Merkez Bankası başkanı, 3 numaralı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usullerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne göre, Cumhurbaşkanı tarafından 4 yıllık bir dönem için atanır. Başkanın yükseköğretim görmüş, maliye, iktisat ve bankacılık alanlarında bilgi ve tecrübeli olması gerekir.

6Gelelim en önemli konulardan birine. Para politikası nedir? Para Politikası Kurulu (PPK) kimlerden oluşur ve hangi sıklıkla toplanır?

Para politikası; fiyat istikrarı, finansal istikrar, ekonomik büyüme ve istihdam artışı gibi hedeflere ulaşabilmek için paranın elde edilebilirliğini ve maliyetini etkilemeye yönelik olarak alınan kararları ifade eder. PPK ise Merkez Bankası Başkanın başkanlığı altında, Başkan Yardımcıları, Banka Meclisince üyeleri arasından seçilecek bir üye ve Başkanın önerisi üzerine Cumhurbaşkanı onayıyla atanacak bir üyeden oluşur. Hazine ve Maliye Bakan yardımcısı veya Bankanın belirleyeceği bir birim amiri toplantıya oy hakkı olmaksızın katılabilir. PPK toplantıları yılda en az 8 defa yapılır. Kurul’un her yıl hangi tarihlerde toplanacağı o yıla ait Para ve Kur Politikası metninde duyurulur. İhtiyaç duyulması halinde Kurul olağanüstü de toplanabilir. Kararlar saat 14.00’te kısa bir açıklama ile ilan edilir. Ayrıntılı değerlendirme ve toplantı özeti  ise toplantıyı takip eden beş iş günü içinde yayımlanır.

7Merkez Bankası bağımsızlığı nedir?

Merkez bankasının yasayla belirlenmiş olan nihai hedefine ulaşmak için kullanacağı para politikası araçlarını ve yöntemlerini, hükumetin veya bir başka otoritenin onayına gerek duymadan serbestçe seçebilmesidir ve bu araçları serbestçe kullanabilmesi anlamına gelmektedir. Merkez bankaları açısından bağımsızlık çoğunlukla araç bağımsızlığını ifade eder.

8Merkez Bankasının kurduğu ve faaliyet izni verdiği ödeme sistemleri hangileridir?

EFT, Elektronik Menkul Kıymet Transfer Sistemi (EMKT), Bankalararası Kart Merkezi A.Ş. (BKM), İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (TAKASBANK), Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. (MMK), Garanti Ödeme Sistemleri A.Ş. (GÖSAŞ) ve Mastercard Payment Transaction Services Turkey Bilişim Hizmetleri A.Ş. (MPTS)

Bu arada EFT ilk olarak 1 Nisan 1992 tarihinde TCMB bünyesinde başlatıldı.

9Emisyon hacminin artması Merkez Bankasının “karşılıksız para bastığı” anlamına mı gelir?

Merkez bankalarının en temel görevlerinden biri para basmak ve bastığı parayı dolaşıma sürmektir. Ekonominin nakit para ihtiyacını karşılanması ile eskimiş ve yıpranmış banknotların yenileriyle değiştirilerek tedavülde daha temiz bir banknot bulundurulması için merkez bankasınca banknot basılmaktadır. Ancak, para basılması ile piyasaya para sürülmesi aynı anlama gelmemekte ve genel olarak para basımı paranın üretimiyle; piyasaya para sürülmesi ise  dolaşımda bulunan banknot miktarını ifade eden emisyon hacmini etkileyen bankacılık işlemleriyle ilgili kavramlardır. Emisyon hacmi, temel olarak, bireylerin ve bankaların nakit talebine göre belirlenir. Emisyon hacminin artması, merkez bankasının “ para bastığı” ya da daha teknik ifadeyle genişletici para politikası uyguladığı anlamına gelmez.  Emisyon hacmini en çok etkileyen beş ana unsur vardır. Bunlar; Mevsim Etkisi –tatil dönemleri nakit ihtiyacı artar.-, Haftanın Günleri – hafta sonu öncesi günler, mesela Cuma-, Maaş Ödemeleri Günleri, Dini Bayramlar, Büyüme ve Enflasyon Oranları’dır.

10Son olarak;

Bankanın sürekli yayınladığı ekonomik verileri EVDS (Elektronik Veri Dağıtım Sistemi) adlı uygulamadan takip edebilirsiniz. IOS ve Android platformlarda kullanıma açık haldedir. Uygulamaya kayıt olarak birçok imkândan faydalanabilirsiniz.
IOS
https://apps.apple.com/us/app/tcmb-evds/id1330160108?ls=1
Android
https://play.google.com/store/apps/details?id=tr.gov.tcmb.evds

Bankanın herkesicinekonomi programı dahilinde, finansal okur yazarlık ve ekonomi eğitimi verdiği instagram sayfasını ve internet sitesini takip edebilirsiniz.
https://www.instagram.com/herkesicinekonomi/
http://herkesicin.tcmb.gov.tr/

Youtube üzerinden Merkez Bankasının kolaylaştırılmış eğitim videolarını izleyebilirsiniz.
https://www.youtube.com/user/TCMerkezBankasi

Twitter’dan düzenli olarak yapılan analizlerin raporlarını takip edebilirsiniz.
https://twitter.com/Merkez_Bankasi

Ekonomi bilmenin yararı, ekonomik güçlüklere geçerli çözümler bulmak değil, iktisatçılar tarafından aldatılmayı önlemektir.
A. John Robinson

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here