Ana sayfa Felsefe Baruch Spinoza’nın Felsefe Anlayışı

Baruch Spinoza’nın Felsefe Anlayışı

135
0

17. yüzyıl felsefesinin en önde gelen rasyonalistlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Hem en büyük din düşmanlarından biri sayılmış, hem de eserinin temel kaynağının Tanrı sevgisi olduğu söylenmiştir.

Hayatı

Baruch Spinoza 1632-1677 yılları arasında yaşamıştır. Amsterdam da dünyaya gelen Spinoza Yahudi bir ailenin çocuğudur. Ailesinin isteği ile Yahudi okuluna gönderilmiş fakat oradaki dinsel metinler çok ilgisini çekmemiştir. Kutsal metinler yerine Spinoza dönemde etkili olan Bacon, Descartes, Hobbes gibi filozoflara yönelmiştir.
Bu düşünceleri yüzünden Spinoza okuldan kovulmuştur. O dönemde neredeyse hiçbir filozof onun kadar aşağılanmamıştır. (Sırf resmi dini eleştiriyor diye)

Sapkın öğretilerinden dolayı ailesi de sırt çevirmiştir Spinoza’ya. Mirastan mahrum etmek istemişlerdir. Dinsel özgürlüğü ve düşünce özgürlüğünü onun kadar kuvvetle savunan çok az insan çıkmıştır. Karşılaştığı direnç o kadar fazlaymış ki, sonunda sakin yaşam sürüp kendini felsefeye adamayı seçmiş, ekmeğini optik camlar yontarak kazanmış. 44 yaşında ölmüştür.

Tanrı ya da Doğa

Yaptığı okumalar sonucunda Spinoza Doğa ile Tanrıyı özdeş kılmıştır. Bireylerin doğayı açıklarken Tanrıdan yola çıkarak doğayı açıklamaları gerektiğini savunmuştur. Spinoza’ya göre Doğada var olan bütün varlıklar var olma sebeplerini Tanrıya borçludur.

Tüm varlıkların nedeni Tanrıdır. Doğada var olan bütün varlıkları ya da bireyleri açıklarken belli bir yasanın var olduğu her şeyin bu yasa çerçevesinde gerçekleştiğini savunmaktadır.

Töz, Nitelik ve Görünüm

Var olan her şeyi tek ve aynı şeye indirgemenin mümkün olduğu görüşünü savunmaktadır. Bu tek olan şeye de töz adını vermiştir. Spinoza, Descartes’tan farklı olarak, düalist gerçeklik anlayışına sahip değildi. Bir monist. Bütün doğa ve yaşam ilişkilerini tek ve aynı töze indirgemiştir.

İnsan

“Tanrı ipleri çekerek olacakları belirleyen bir kukla oynatıcısı değildir.” İnsanlar ve hayvanlar kendi doğasına göre yaşadıkları görüşündedir. Vücudumuzu istediğimiz şekilde hareket ettirebiliriz fakat kendi doğası izin verdiği sürece özgür oluruz. Örneğin kafamızı koparıp geri yerine takamayız ya da etçil bir hayvan artık sebze yemek istediğini düşünüp avlanma anlayışını değiştiremez. Yaptığımız her şeyi doğa ve doğa yasaları belirlemektedir. Spinoza’ya göre Tanrı olan her şeyin içsel nedenidir çünkü kendini doğa yasaları aracılığıyla dışavurur.

Özgürlük

Spinoza’ya göre, eğer aşağı doğru akan bir su düşünebilen bir varlık olsaydı, kendi özgür istenci ve iradesiyle aşağı doğru akmakta olduğunu düşünürdü. Karar verme durumumuzu başka bir açıdan da özgürlük olarak kabul edemeyiz, çünkü kararlarımız çoğunluk hafıza denilen yapının etkileriyle oluşur, ve Spinoza’ya göre hafızaya hakim olabildiğimiz söylenemez.

 Spinoza’nın elbette bir özgürlük anlayışı söz konusudur onun için özgürlükinsanın kendi doğasında mevcut olan zorunluluklara uyması durumudur. Özgürlük, zorunluluğun tanınmasıdır.

 Spinoza’ya göre özgür insan, içinde bulunduğu ve kendisini belirleyen zorunlulukların farkında olan, bunların bilgisine sahip olan insandır. Bu anlamıyla felsefi sisteminde Spinoza, daha yüksek bir algı düzeyine çıkmış, duygularını denetim altına alabilen, kendisinin ve dünyanın kavrayışına sahip olmayı özgür insan olarak tanımlar.

Ethica

En önemli eseridir. Geometrik Yöntemlerle Temellendirilmiş Etik olarak da geçer.
Spinoza rasyonalist gelenekten bir düşünür. Etiğinde insan yaşamının nasıl doğal yasalarınca yönetildiğini göstermeye çalışmış. Bu yüzden “kendimizi duygularımız ve izlenimlerimizden kurtulmalıyız çünkü ancak bu şekilde huzur bulup mutlu olabiliriz.” demiştir.

Diğer Eserleri:

  • Tanrı, İnsan ve İnsanın Mutluluğu Üzerine Kısa İnceleme
  • Politik İncelemeler, (Tractatus Politicus)
  • Kavrayış Gücünün Gelişimi
  • Descartes Felsefesinin İlkelerinin I. ve II. Bölümlerinin Benedictus Spinoza Tarafından Geometrik Yöntemle Tanımlanması.
  • Tanrıbilimsel-Politik İncelemeler

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here